اوليويه ( مترجم : محمد طاهر ميرزا )

11

سفرنامه اوليويه ( فارسى )

پرندگان و حيوانات منطقه داخلى ايران به چشم نمىخورد ، در حالى كه در ايام اقامت اوليويه براحتى در اطراف جاده‌هاى كشور و كوهستانها اين حيوانات قابل رؤيت بوده است . سفر اوليويه به ايران ، سفرى رسمى بود و مسؤوليت وى ايجاب مىكرد كه تماسهاى مستقيمى با مأموران مملكتى مانند « حاكم » ، « وزير » ، « كلانتر » ، « داروغه » و غيره داشته باشد . برقرارى ارتباط با آنان همراه با دقت اوليويه ، موجب مىشد كه اوليويه در سفرنامهء خود به وظايف و چارچوب كارهاى موظف هر يك از مأموران دولتى و مناصب آنان آشنايى كافى بيابد و دريافتهاى خود را در سفرنامه بگنجاند . يادداشتهاى وى از لحاظ آگاهى به شيوهء ادارى و وظايف دستگاه حاكمهء ايران ، براى بررسيهاى تاريخى حايز اهميت فراوانى است . اوليويه همچنين اطلاعات دست اولى در مورد وضعيت تهران در سالهاى اوليهء پايتختى خود مىدهد . اوصاف اوليويه از آن سبب حايز اهميت است كه امروزه ديگر از حصارها ، عمارات ، دروازه‌ها و ديگر ابنيه‌اى كه وى نام مىبرد و محل آن را به دقت بيان مىكند ، اثرى برجاى نمانده است . توضيحات ديگر اوليويه مربوط به وضع جمعيت تهران است . اين امر از نظر محققان بسيار اهميت دارد ، زيرا راجع به آمار جمعيت ايران در دهه‌هاى آخرين قرن هجدهم و دهه‌هاى نخستين قرن نوزدهم ميلادى ، يعنى اوايل حكومت قاجار ، آگاهيهاى بسيار كمى در دسترس است . سفرنامهء اوليويه در يك مقدمه و ده فصل به شرح ذيل نوشته شده است : 1 . حركت به سوى ايران 2 . از كرمانشاهان تا كاروانسراى شهر نو 3 . از همدان تا تهران 4 . دربارهء طبابت ايران 5 . در وصف آغا محمد خان 6 . در وصف كاشان ، قم و اصفهان 7 . رسم امكنهء ايران 8 . درياى خزر 9 . شيوهء زندگانى مردم 10 . اوضاع اقتصادى و تشكيلات لشكرى در اين فصول نكات تازه و جالبى از اوضاع ايران بيان شده كه در سطور فوق يادآورى